استفاده از گاز ازون برای کنترل حشرات در غلات و محصولات ذخیره شده:
گاز ازون به عنوان یک اکسیدان قوی مزایای بیشتری نسبت به روشهای سنتی نگهداری مواد غذایی دارد و جایگزین مناسبی برای حشره کش های سنتی است. از اوزون می توان جهت از بین بردن آفات ذخیره سازی، میکرو ارگانیسمها و مایکوتوکسینها (سموم قارچی) استفاده کرد. یکی از مزیت های مهم اوزون، تجزیه سریع باقی مانده ی آن به اکسیژن است بنابر این روی محصولات باقی نمی ماند. همین ویژگی آن را تبدیل به ماده ی ضدعفونی کننده ی ایمن می کند. در بخش کشاورزی، تولید و پخش و مصرف مواد غذایی، یک سامانه بعد از برداشت محصول را تشکیل می دهد. اتفاق ناخوشایندی که در این بین پیش می آید، تلفات دانه های غذایی است. عوامل مهمی که باعث ایجاد این مشکل می شوند عبارتند از: حشرات، جوندگان، پرندگان و … که بیشترین صدمه توسط حشرات ایجاد میشود. حشرات نه تنها دانه ها را مصرف می کنند بلکه با فضولات و اجساد مرده ی خود نیز باعث ایجاد آلودگی میشوند. همچنین در نتیجه ی فعالیت های متابولیکی نیز رطوبت و گرمای ایجاد شده در سیستم ذخیره سازی دانه باعث رشد قارچها و در نهایت کاهش کیفیت دانه ها میشود. کشاورزان برای کنترل این آفتها از آفت کش هایی مانند فسفین استفاده میکنند که تاثیرات منفی روی سلامت انسان و محیط زیست دارد. بنابراین استفاده از گاز اوزون به عنوان ماده ضدعفونی کننده که کمترین تاثیر را بر کیفیت دانه دارد توصیه میشود. مطالعات نشان داده اند مرحله تخم، مقاوم ترین مرحله چرخه زندگی حشرات می باشد که گاز ازون تاثیری روی آن ندارد و شفیره (حشره بالغ) حساس ترین مرحله است. اما با همه این اوصاف، قرار گرفتن به مدت 24 ساعت در معرض mg/lit 200 گاز ازن در عمق cm 5، هر دو نوع حشرات بالغ و نابالغ غیر فعال شدند.
اثر بخشی گاز اوزن به غلظت و مدت زمان قرارگیری در برابر ازن بستگی دارد. البته استفاده از گاز اوزون نباید از یک آستانه خاص فراتر رود، مطالعات انجام شده نشان داد مدت زمان طولانی تر در معرض قرار گرفتن نسبت به غلظت اوزن موثرتر است.
| دانه | حشرات | شرایط | میزان مرگ و میر |
| گندم | Ephestia kuehniella and Tribolium confusum | غلظت ازن 13/9 | larve،adult) 90-100% T.confusum 72.6% 1.3-22.7%(Adult) |
| ذرت | MW(Sitophilus zeamais) IMM(P.interpunctealla) RFB(T.castaneum) | 25ppm به مدت 5 روز | 99.9%MW_ 91.4%RFB _ 77%IMM |
| ذرت | T.castaneum | 50ppm | mortality (71.4h ) 50% at 20C mortality 95% (151.8h ) at 20C |
| ذرت | Plodia interpunctellae Tribolium confusum | 1800ppm به مدت یکساعت | Larva 66.9% 92.1% – Pupa92.9% 79.2% Egg 66.9% 88.3- Adult 100% 84.3% |
| گندم | T.castaneum | 50ppm به مدت 4 روز | 92% |
کاربرد گاز ازون برای کنترل قارچها، باکتریها و مایکوتوکسینها
وزن هم به شکل آبی هم گازی، کاهش میزان آلودگی میکروبی، باکتریایی، قارچی و کپک در غلات و فرآوردههای غلات را بهدنبال دارد. آلودگی هایی مانند: باکتریهای کلیفرم، میکروکوکوس،سراریا، آلکالیژنس و…
اوزن با اکسیداسیون تدریجی اجزای سلول حیاتی، میکروارگانیسمها را ازبین میبرد.گاز ازون همچنین خاصیت ضد قارچی دارد و میتواند غشای قارچ را تخریب کند. البته بسته به ساختار غشا، برخی از گونههای قارچ در مقابل ازن مقاومت بیشتری دارند.گاز ازن باعث کاهش مایکوتوکسینها شده در حالیکه اوزون به شکل آبی میتواند رشد قارچ را کنترل نماید.
مطالعات آزمایشی نشان میدهد اگر مدت زمان در معرض قرار گرفتن و دز اوزن افزایش یابد تعداد میکروارگانیسمها کم میشود.اما غلظت پایین ازون میتواند مایکوتوکسینها و گونه های عمده قارچ را در قسمت بیرونی هسته کاهش دهد. البته دما و رطوبت بالا برای ذخیره دانه ها مشکل ساز است چون درجه حرارت بالا باعث افزایش سرعت تجزیه اوزون به رادیکالهای آزاد میگردد و همچنین ازن با سرعت بیشتری در آب و محصولات دارای رطوبت زیاد تجزیه میشود. البته تاکید بر این امر وجود دارد که غلظت های مورد نیاز برای کاهش میزان آفلاتوکسین دانه ها باید بیشتر
از غلظت مورد نیاز برای جلوگیری از رشد قارچ باشد.
| دانه | قارچ | شرایط | اثر ازن |
| ذرت | Aspurgillus parasiticus | غلظت ازن 0.1 g/m | کاهش 63 درصدی تعداد قارچ پس از 3 روز |
| گندم | Fungi from whcat seed | 0.33mg of O3/g Whecat/min of gaseous O3, for 5 minutes | Reduction of fungal counts 96.9% and of fungal sporultion |
| جو | Fungal spares and my celia | 0.16mg of ozone(g whcat) min | غیرفعال شدن 96 درصدی اسپور قارچ |
| ذرت | Aflataxins | 12 -10 ozonation | کاهش 92 درصدی آفلاتوکسین |
اختلافاتی درباره تاثیر گاز ازون بر کیفیت دانه و محصولات تولید شده وجود دارد، این اختلاف ممکن است ناشی از اختلاف مقدار، مدت زمان در معرض قرار گرفتن و مواد و روش مورد استفاده باشد. اثر مدت زیاد استفاده از اوزون (6برابر زمانی که برای ازبین رفتن آفات نیاز است) را بر روی طیف وسیعی از دانه های غذایی بررسی کردند و هیچ تاثیری بر کیفیت تغذیهای و خصوصیات فرآوری غلات مشاهده نکردند. مطالعهای بر روی پوست گیری دانههای گندم مرطوب گازدهی شده با اوزون انجام شد و نتیجه گیری شد که گازدهی باعث سهولت در پوستگیری گندم میشود. همچنین انرژی مورد نیاز برای آسیاب کردن بطور قابل توجهی بدون اینکه تغییراتی در خصوصیات بیوشیمیایی رخ دهد،کاهش یافت.این مورد نشان از پتانسیل کاربرد ازون برای دانه های غذایی است.
| دانه | شرایط | تغییرات در کیفیت |
| ذرت | 50ppm به مدت 30 روز | اسید چرب و اسید آمینه بی تغییر |
| برنج | 50ppm به مدت 30 روز | چسبندگی و کیفیت پخت بی تغییر |
| جو | 0.16and 0.10 mg of ozone (g Barley) min | کاهش میزان جوانه زنی |
| جو | 12 -10 ozonation | اسید چرب بی تغییر |
پایان مطلب استفاده از گاز ازون برای کنترل حشرات در غلات و محصولات ذخیره شده