ميلياردها سال است كه طبيعت بوسيله پرتو فرابنفش خورشيد و يا هنگام صاعقه، اكسيژن فعال را بوجود مي آورد و از خصوصيات ضدعفوني كننده آن براي پالايش آب و هوا و محيط زيست جانداران استفاده مي نمايد.

اكسيژن فعال يك ضد عفوني كننده بسيار انعطاف پذير است و كاربردهاي بسياري در ضدعفوني هوا،آب،محيط کار(شستشوی ديوارها،كف زمين و سطوح با آب محتوی اكسيژن فعال)،لباسهاي كار و لوازم مختلف دارد. اکسیژن فعال یا ازن بر خلاف ضد عفوني كننده هاي معمول مانند كلر، فرمالين، متيل برمايد و سایر مواد شيميايي، طی عمل اكسيداسيون هيچگونه مواد سمي يا مضري بر جاي نمي گذارد. ضدعفوني هوا با اكسيژن فعال به صورت پيوسته درحين كار و بدون تخليه مكان انجام مي گيرد و در نتيجه به طور مرتب ميزان آلودگي در محيط كاهش مي يابد .

كاربرد ازن در تصفيه و ضد عفوني آب آشاميدني

امروزه به دلیل مشخص شدن مضرات مواد رایج ضد عفونی بویژه کلر, در تمام دنيا استفاده از اكسيژن فعال در تصفيه آب آشاميدني گسترش يافته است .از جمله مشکلات بوجود آمده توسط کلر تشکیل ترکیبات سرطانزا(THMs) پس از استفاده از آن می باشد. بنابراین در بسیاری از کشورهای توسعه یافته مرحله کلر زنی در ابتدای تصفیه خانه حذف شده است. همچنین اكسيژن فعال در مراحل مختلف تصفيه, توانایی حذف فلزات سنگين ، سموم كشاورزي، رنگ و بوی آب را دارد.

از آنجا که اكسيژن فعال، هيچگونه مواد سمي يا مضر در آب برجا نمي گذارد ,پس از استفاده از آن, نياز به پالايش مجدد آب نيست. تجربه  نشان داده است كه اكسيژن فعال سريعا اجزاء محلول در محيط را اكسيد نموده و نتيجه اين اكسيداسيون, تنها اكسيد اجزاء و اكسيژن مي‌باشد. زیرا مولكول اكسيژن فعال پايدار نيست و پس از مدت كوتاهي شكسته و تبديل به مولكول پايدار اكسيژن مي گردد.

اكسيژن فعال از لحاظ قدرت و سرعت ضد عفوني ,سه هزار برابر قوي تر از كلر است. اغلب بيماري ها و مرگ و ميرهاي گزارش شده در كشور هاي پيشرفته دنیا در افراد مسن و گروههايي از مردم كه سيستم ايمني آنها ضعيف عمل مي كند, مربوط به انگل ها و ويروس هاي مقاوم به كلر است. در دهه 1990 در كشوري نظير امریکا ظهور مجدد اپيدمي هاي ميكروبي آب بويژه انواع تك ياخته ها كه عمدتاً به مقادير رایج استفاده از كلر, مقاوم هستند گزارش شده است. در سال 1993 شيوع بيماري كريپتوسپوريدبازيش در شهرهاي واشنگتن و ميل واكي منجر به فوت 100 نفر و بیماری 400 نفرکه از آب تصفيه شده نوشیده بودند شد.

جدول زير ، مقايسه فاکتورC×T   یعنی حداقل غلظت مورد نیاز در مدت زمان تماس, برای کاهش جمعیت میکرو ارگانیسم ها را نشان می دهد که طبق جدول, اكسيژن فعال بهترين ضدعفوني كننده  به شمار می رود.

Chlorine Dioxide

PH: 6 to 7

Chloramine

PH: 8 to 9

Chlorine

PH: 6 to 7

Ozone

PH: 6 to 7

 

Micro-Organisms

0.4 –180 95-180 0.03-0.05 0.02 E.Coli
0.2-6.7 770-3500 1.1-2.5 0.1-0.2 Poliovirus I
0.2-2.1 2810-6480 0.01-0.05 0.006-0.06 Rotavirus
10-36 750-2200 30-150 0.5-1.6 Giardia Lamblia cysts
780 72000 7200 2.5-18.4 Cryptosporidium

فاکتورC×T  لازم براي غير فعال سازي 99 درصد  ميکروارگانيسم هاي گوناگون در محدوده دماييC o25-5

كاربرد ازن در تصفيه آب و  فاضلاب

در حال حاضر استفاده از اكسيژن فعال در زمينه تصفيه فاضلاب هاي مختلف صنعتي و شهري جايگزين روش هاي قديمي تصفيه فاضلاب شده است. كاهش هزينه هاي توليد و قابليت تصفيه انواع فاضلاب ها بوسيله اكسيژن فعال, سبب گسترش روز افزون استفاده از اين اكسيد كننده قوي در فرآيندهاي تصفيه و ضدعفوني پساب هاي مختلف شده است .

يکي از مهمترين مراحل در عمليات تصفيه فاضلاب, فرآيندهاي اکسيداسيون(شيميايي، بيولوژيکي، فيزيکي) ميباشد. اگرچه اکسيداسيون بيولوژيکي به نظر اقتصادي مي رسد, اما با توجه به تنوع پسابهای شيميايي وارد شده به تصفیه خانه در زمانهاي مختلف, امكان تصفيه از طريق فرآيند بيولوژيكي به تنهایی غير ممكن است. ضمناً راندمان مطلوب سيستمهاي بيولوژيكي در كاهش BOD است و این سيستمها امكان كاهش COD بالا را ندارند. معمولاً براي كاهش COD بالا از سيستم هاي ديگري استفاده مي شود. همچنين استفاده از لجن فعال مشكلات جانبی مانند بوهاي نامطبوع ,حشرات و موش را به دنبال دارد

اکسیژن فعال توانسته است در ضد عفوني كردن و اكسيداسيون تركيبات آلي جايگزين سیستم های متعارف تصفيه فاضلاب شود. این روش بيشترين راندمان را درحذف مواد شيميايي موجود در آب و فاضلاب نسبت به ساير مواد اكسيد كننده متداول دارد. همچنین استفاده از اکسیژن فعال ,راندمان مراحل ديگر تصفيه را افزايش می دهد.

  • مزایای استفاده از ازن در تصفیه آب و فاضلاب
  • حذف تركيبات شيميايي پايدار مانند كود و سموم شيميايي، علف كشها ، حشره كشها ، شوينده ها ، فنلها ، رنگها و …
  • كاهش تشكيل مواد سرطانزا مانند تري هالومتانها و پيشسازهاي آنها
  • بهبود فرایند منعقد سازي- معلق سازي- زلال سازي و فيلتراسيون
  • ضد عفوني و از بين بردن کلیه ويروسها،باكتريها ،انگلها، قارچها
  • زدودن آهن، منگنز و سایر فلزات سنگين
  • تبديل COD به BOD و حذف BOD
  • افزايش راندمان و طول عمر فيلترهاي كربن اكتيو
  • كنترل رشد جلبكها

كاربرد ازن در تصفيه و ضد عفوني آب استخر

پالايش آب استخرها با گاز ازن, مطمئن ترين و موثرترين روش تصفیه و ضد عفوني درجهان می باشد. اكسيژن فعال يك ضد عفوني كننده بسيار قوي است كه مواد شيميايي موجود در آب استخر را اكسيد کرده و به عنوان يك ميكرو فلوكولاسيون، راندمان تصفيه استخر را افزايش مي دهد. در نتیجه آب استخر شفافتر شده, اكسيژن محلول در آب افزایش یافته و كيفيت آب استخر بهبود مي يابد.

·   مزاياي استفاده از گاز اكسيژن فعال در استخر شنا:

  • افزايش کيفيت و شفافيت آب استخر
  • کنترل رشد جلبکها بر ديواره ها و کف استخر
  • ايجاد فضايي عاري از ميکرو ارگانيسم هاي بيماري زا
  • حذف يونهاي آهن و منگنز محلول و سایر ترکيبات معدني
  • حذف هزينه هاي حمل و نقل و نگهداري مواد شيميايي
  • عدم نياز به تجهيزات متعدد و فضاي زياد
  • مقرون به صرفه و سازگار با طبيعت
  • عدم توليد آلودگي ثانويه در محيط
  • عدم نياز به اپراتور متخصص
  • سادگي عملکرد ونصب آسان

كاربرد اكسيژن فعال در بوزدايي

امروزه آلودگي هوا يكي از علل بیماری های شایع تفسی,عصبی و … می باشد. افرادي كه در معرض هوای آلوده هستند به انواع بيماريهایی كه ريشه در تنفس هوای آلوده دارند، دچار می شوند. بو يكي از شاخص هاي مشهود آلودگي هوا است كه از منابع مختلفي مانند فاضلاب هاي شهري و صنعتي ، زباله ها، حيوانات ، دخانيات، گازهاي شيميايي منتشر شونده از كارخانه ها و كارگاه هاي توليدي و غیره به وجود می آید.

تزريق اكسيژن فعال به جريان هواي آلوده و بویناک,موجب تخریب مولكولهاي بوزا  میشود. اين امر سبب مي شود تا كاركنان یا ساکنین از محيط كار بهتر و شرايط زيستي مناسب تري برخوردار شوند كه نتيجه آن افزايش توان كار روزانه مي باشد.

تزريق اكسيژن فعال در محیط سبب کاهش نیاز به تهويه هوا به مقدار 20-15 درصد و صرفه جويي در هزينه گرمايش تا 30 درصد و همچنين سبب كاهش بو در محوطه مي گردد.

كاربرد ازن درصنايع مواد غذايي

نگهداري و افزايش زمان ماندگاری محصولات غذایی همواره یکی از دغدغه های توليد كنندگان در سطح جهان مي باشد. طبق مقاله منتشر شده اي از سازمان محيط زيست , استفاده از اكسيژن فعال به منظور ضد عفوني ميوه ها, سبزيجات و گوشت, نیاز به استفاده از هر گونه ضد عفوني کننده ثانويه اي را منتفی مینماید.

كاربرد اكسيژن فعال در عمل آوري و نگهداري مواد غذايي سبب ايمني آنها در کلیه مراحل, از به عمل آوري تا مصرف مي گردد.

ميکرو ارگانيسم هاي خاک, سبزيجات را در سطح وسیعی آلوده مي کنند. ميوه ها توسط باکتريها، هاگ ها,  قارچها, اسپورهاي منتشر شونده از طريق هوا, باکتريهاي منتشر شونده توسط هسته قطرهDroplet nuclei  , ذرات گرد و غبار و دست افرادي که در چيدن ، بسته بندي و توزيع دخالت دارند ، آلوده مي شوند.

گاز اكسيژن فعال يک ميکروب کش و ضدعفوني کننده بسيار موثر است که به سرعت باعث کاهش جمعيت ميکرو ارگانيسمهاي ذکر شده و نيز نسل جديد ميکروارگانيسمها مانند Listeria و يا نژادهاي بدخيم Escherichia coli ، ويروسهاي بيماري زا ، کپک هاي قارچي، تخم انگلها وAmoebocytes مي گردد.

در شکلهاي زير بخوبي مشاهده مي شودکه استفاده از گاز اكسيژن فعال در شستشو و بسته بندي سبزيجات و ميوه ها تا چه حد سبب افزايش کيفيت محصول و زمان ماندگاري آنها شده است.

نتايج حاصل ازکاربرد گاز اكسيژن فعال در بسته بندي ميوه ها و ديگر مواد خوراکي نگهداري شده در دماي  45 درجه

مطالعات جديد نشان دادند كه تزریق مداوم يا منقطع گاز اكسيژن فعال در انبار مركبات و سردخانه ها, از رشد كپك هاي سبز- آبي جلوگيري مي كند و رشد عوامل قارچي كه ميوه ها از قبل به آنها آلوده بودند و خسارات ناشي از آنها را به شدت كاهش مي دهد. به نظر مي رسد كه در كشور ما اكثر ميوه هاي انبار شده داراي آلودگي قارچي و كپك هستند و اين مسئله بخصوص در صادرات ميوه مشكل آفرين است

همچنین اکسیژن فعال, اتيلن متصاعد شده از محصولات داخل انبار را نابود می کند. اتيلن گازي است که فرايند رسيدن ميوه را تسريع و عمر نگهداري آنها را كاهش مي دهد. بنابراین برای افزایش زمان ماندگاری میوه های تازه و محصولات مشابه مانند گوجه فرنگی یا براي جلوگيري از رسيدن موز در طول حمل و نقل می توان از اکسیژن فعال استفاده نمود.

اداره غذا و دارويي آمريکا(FDA) در26ژوئن 2001 کاربرد اكسيژن فعال را بعنوان يک ماده ضد باکتريايي در صنايع غذايي تصويب نمود. ضمناً استفاده از اكسيژن فعال در صنايع غذايي و آبهاي آشاميدني در تاريخ 8/9/1382به تائيد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي ايران (معاونت غذا و دارو) نيز رسيده است.

كاربرد ازن درعمل آوري و نگهداري گوشت قرمز، مرغ ، ماهي

سطوح آلوده شونده در فراورده های گوشتی بسیار وسیع است . سطح خارجي گوشت به دليل باکتريهاي موجود در هوا و گرد و غبار, به محض تماس کاربران در پروسه بريدن ، بسته بندي و توزيع , آلوده مي شود.

پس از برش و چرخ کردن ، آلودگي هاي سطحي گوشت و انواع باکتري های  اورگانوتروفيک Organotrophic  همچنین Listeria , Hepatitis ,Cholera  بداخل آن نفوذ مي کنند. لازم به ذکر است در ژوئن سال 2001 سازمان USDA-FDA خطرات باقي ماندن میکرو ارگانیسم Listeria  حتی پس از  استفاده از گاز کلر را اعلام کرده است.

شستشو و ضدعفوني لاشه هاي گاو، گوسفند و… با آب محتوی ازن, سبب کاهش ميکروبهاي روي سطح پوست مي شود همچنين شستشوي تيغه چاقوهاي برش دهنده گوشت با آب محتوی اكسيژن فعال، از نشر آلودگي هاي ميکروبي در قطعات و برشهاي گوشت جلوگيري مي کند. قسمتهاي داخلي گوشت چرخ کرده، از شرايط بي هوازي نسبي برخوردارند, در نتیجه باکتريهاي تخمير کننده Fermentative  در درون آن فعال می شوند. بعلاوه عمل چرخ كردن موجب گرم شدن گوشت و ايجاد محیط مناسب برای تکثير باكتريها می شود. تعداد باکتريها در گوشت چرخ شده بقدری زياد است که حد ماکزيمم قابل قبول, ده ميليون باکتري در هرگرم گوشت می باشد. لازم به ذکر است که معمولاً شمارش باکتريها در شرايط هوازي صورت مي گيرد و هرگونه باکتري بي هوازي مطلق که در نمونه وجود داشته باشد، در معيار فوق به حساب نمی آید.

.                                                                    قبل از ازن

.                                                                    بعد از ازن

ماهی

یکی از مشکلات عرضه ماهی به مصرف کنندگان ، فساد پذیری سریع این پروتئین ارزشمند است. زمان، دما و باکتريها دشمنان ماهی تازه هستند. خراب شدن گوشت ماهی همراه با پيدايش فسفرسانس مربوط به تکثير و ازدياد باکتريهای دريايی (مانند آکرومو باکتر Acromobacter و انواع مشابه آن) در سطح ماهی می باشد. باکتری های سطح ماهی شامل انواع باکتریهای دريايی مانند هالوفيل و پسيکروفيل میباشد. طبق تحقیقات انجام شده استفاده از غلظت مناسب اكسيژن فعال در پروسه نگهداری, بسته بندی وحمل آبزیان , توليد محصول ايمن در مقابل   E-Coli و میکروارگانیسم های بيماریزای مشابه را امکان پذیر می سازد.

شستشوی جانداران دريايی (ماهی ، ميگو ، خرچنگ و …) با اكسيژن فعال کلیه باکتريها ، لجن ها و موجودات ذره بينی که به  فلس و پوسته چسبناک آنها می چسبد را نابود می کند. قدرت و توانایی اكسيژن فعال در ضد عفونی مواد غذائی 10 برابر کلر می باشد.

همچنين منجمد كردن جانداران دريايي در يخ حاوی اكسيژن فعال, سبب تازه تر ماندن، عدم تغيير رنگ گوشت ماهي و افزايش زمان ماندگاری آن مي شود.

كاربرد ازن در عمل آوري و نگهداري نان

با وجود اينکه هنگام پختن نان، اکثر ميکرو ارگانيسم ها در اثر حرارت کشته مي شوند اما اسپور باسيلوس ها و کلستريديوم ها و قارچها از بين نمي روند و پی در پی تکثير مي شوند, مگر اينکه مواد شيميايي جلوگيري کننده از رشد باکتري, به خمير نان افزوده شود. اكسيژن فعال با دارا بودن خاصيت ضدعفوني کنندگي، قابليت از بين بردن انواع باکتريها ، اسپورها و قارچهاي منتشر شونده ازطريق هوا يا آب را دارد و از ايجاد کپک و قارچ در نان جلوگيري مي کند, در نتيجه زمان ماندگاري آن را افزايش مي دهد.

مزاياي استفاده از ازن در صنايع مواد غذايي

  • افزايش طول عمر و زمان ماندگاري مواد غذايي (سبزيجات , ميوه ها ,گوشت ,غلات , خشكبار و…)
  • مقرون به صرفه بودن سيستم (با توجه به استفاده از اكسيژن هوا جهت تولید اکسید کننده )
  • امکان طراحي سيستم متناسب با كاربري در صنايع مواد غذايي
  • عدم تولید مواد شيميايي مضرو آلودگي ثانويه
  • افزايش اطمينان در توليد محصولات سالم و بي خطر
  • از بين بردن كپك هاي قارچي و تخم انگلها
  • مطابقت با فرآيندهاي طبيعي اكوسيستم
  • عدم تغيير طعم و مزه ، رنگ و بو
  • كاهش ميزان ضايعات مواد غذايي
  • بهره برداري ساده

تعدادی از مراکز استفاده کننده از ازن ژنراتور در ايران

  • شركت آب و فاضلاب استان اصفهان براي ضدعفوني آب در تصفيه خانه آب بابا شيخ علي (تامين كننده آب شهر اصفهان)
  • انستيتو پاستور ايران درتصفيه خانه آب بخش سرم سازي هپاتيت B و نگهداري حيوانات آزمايشگاهي
  • شركت آب و فاضلاب استان همدان براي ضدعفوني آب در تصفيه خانه آب شهر همدان
  • شركت آب و فاضلاب استان كردستان براي ضد عفوني آب در تصفيه خانه آب سنندج
  • شركت آب و فاضلاب استان خوزستان براي ضد عفوني آب در تصفيه خانه آب شهر اهواز
  • شركت آب و فاضلاب استان بوشهر براي تصفيه خانه آب بندر عباس
  • بیشتر شركت هاي توليد آب معدني درايران از جمله كوهرنگ ، پلور، گلاب مرغوب (كريستال)
  • جمع كثيري از توليدكنندگان خشكبار علي الخصوص صادر كنندگان خشكبار به اتحاديه اروپا
  • بسياري از دانشگاه هاي كشور از جمله دانشگاه تربيت مدرس ، دانشكده محيط زيست تهران
  • استخرهاي شنا از جمله استخر شناي نيروگاه برق آلستوم و وزارت كشور و جيحون
  • شركت فن آوري زيستي طبيعت گرا براي ضد عفوني آب مصرفي كارخانه
  • كارخانه فرآورده هاي لبني پاكسار (كارخانه پاك سازي) براي بوزدايي
  • سازمان دامپزشكي كشور در تصفيه خانه فاضلاب مركز تشخيص
  • شهرك فرناز نور در تصفيه خانه آب مصرفي شهرك
  • شركت محصولات دريايي جنوب در آزمايشگاه
  • شركت توليدات كشاورزي سرچين در آزمايشگاه

در حال حاضر شركت ARDA, با فرايند تثبيت فوق سريع اختصاصي خود( S.Q.M) به عنوان شركتي پيشرو در صنعت تصفیه فاضلاب و شیرآبه در جهان, شناخته شده است.

يکي از مهمترين مراحل در تصفيه فاضلاب, فرآيندهاي اکسيداسيون(شيميايي، بيولوژيکي، فيزيکي) ميباشد. اگرچه اکسيداسيون بيولوژيکي به نظر اقتصادي مي رسد, اما با توجه به تنوع پسابهای شيميايي وارد شده به تصفیه خانه ها در زمانهاي مختلف، امكان تصفيه از طريق فرآيند بيولوژيكي به تنهایی غير ممكن است. ضمناً راندمان مطلوب سيستمهاي بيولوژيكي در كاهش BOD است و این سيستمها امكان كاهش COD بالا را ندارند. معمولاً براي كاهش COD بالا از سيستم هاي ديگري استفاده مي شود. همچنين استفاده از لجن فعال مشكلات جانبی مانند بوهاي نامطبوع ,حشرات و موش را به دنبال دارد.

به دلیل مشکلات یاد شده و ضرورت توجه به محيط زيست و سلامتي بشر, استفاده از فرآيندهاي جديد از جمله تثبيت فوق سريع سرلوحه برنامه های شرکت آردا قرار گرفته است.

شكل1- مكانيسم توليد مولكول ازن

پیشرفت های اخیر در تولید ازن و قدرت اکسید کنندگی منحصر به فرد این گاز, استفاده از آن را در تصفیه و ضد عفونی فاضلاب از لحاظ اقتصادی به شکل قابل توجهی قابل رقابت با سایر مواد رایج کرده است. همچنین گاز ازن نسبت به سایر اکسید کننده های متداول, بیشترین راندمان را در حذف مواد شیمیایی موجود در فاضلاب دارد. در جدول زیر پتانسیل اکسیداسیون ازن با سایر اکسید کننده ها مقایسه شده است.

(EOP(volt Oxidizing Agent
3.06 Fluorine
2.80 Hydroxyl-radical
2.08 Ozone
1.78 Hydrogen peroxide
1.49 Hypochlorite
1.36 Chlorine
1.27 Chlorine dioxide

ازن ترکيبات شيميايي پايدار را اكسيد و از محيط حذف می نمايد. همچنین چون ازن به سرعت تجزيه مي شود ، برخلاف كلر در پساب تصفيه شده هيچ باقيمانده شيميايي كه نياز به جداسازي داشته باشد از خود بجا نمي گذارد، در نتيجه آثار نامطلوب بر روي محيط زيست ندارد . ضمناً با ازن زنی اولیه , ترکیبات آلی هالوژندار سمی و جهش زا که عمدتاً ناشی از واکنش کلر یا سایر ترکیبات کلر دار( مانند دی اکسید کلر و کلرآمین) با ترکیبات آلی موجود در پساب می باشند, دیگر به وجود نیامده و از تشکیل تري هالومتانها و پيشسازهاي آنها جلوگيري می شود.                                                                                      

در طول فرایند ازناسيون همزمان از اشعه فرابنفش نیز بهره گرفته شود , اكسيداسيون تركيبات آلي و معدني بوسيله ازن يا OH راديكالی يا تركيبي از آن دو انجام میشود. در مرحله از ادغام ازن و پراکسید هیدروژن عملکرد بسيار خوبي در کاهش COD دارد . در شروع فرایند، بوسيله ازن بسيار سريع مي باشد. واكنش این محلول با تركيبات آلي به سرعت و با انتقال اتم اكسيژن صورت می گیرد. ميكروآلاينده هاي آلي با ازن به صورت گزينشي اكسيد مي شوندولی معمولاً OH با پيوند هاي دوگانه ، سيستمهاي آروماتيكي فعال و آمينهاي پروتون دار نشده, واكنش داده و سبب اکسيداسيون بسياري از ترکيبات شيميايي و ازونیز مي گردد.

  فرايند تثبيت فوق سريع(S.Q.M ) 

1- اكسيداسيون تركيبات فلزات سنگين

 

يکي از مشکلات موجود در تصفيه فاضلاب، وجود يونهاي آهن, منگنز و سایر فلزات سنگين مي باشد که بيشتر از طريق پسابهاي صنعتي به محيط تخليه مي شوند. فرايند S.Q.M فلزات موجود را اکسيد و از آب خارج مي کند. در این روش اكسيداسيون تركيبات معدني و حذف مواد سمي مانند سيانيدها كه به وفور در فاضلاب صنایع مرتبط با فرایندهای الكتروشيميايي مانند آبكاري فلزات و صنايع الكترونيك یافت می‍شوند، همچنين حذف نيتريت (NO2 )وسولفيد(H2S\S2- ) از فاضلاب ها به سرعت انجام می پذیرد. در انتها يون عناصر ديگر مانند کادميم، کبالت، کروم چهار ظرفيتي، مس، جيوه، نيکل و سرب با تصفيه ترکيبي به نحو موثري زدوده مي شوند. به طور کلي S.Q.M اکسيداسيون عناصر معدني را تا درجات بالاي اکسيداسيون پيش برده و آنها را بحالت پايدار تثبيت مي کند.

2- اكسيداسيون تركيبات آلي و مواد شيميايي مانند شوينده ها

بخش عمده تركيبات مشكل آفرين در فاضلاب هاي صنعتي, مخلوط تركيبات پيچيده اي از انواع مواد آلي با غلظت هاي مختلف از حدود ميلي گرم تا گرم در ليتر می باشند. وجود اين ترکیبات, مشكلات مربوط به رنگ و بو و مهمتر از آن, تشكيل محصولات جانبي آلي سمي در حين فرايند تصفيه را به دنبال دارد. اين مواد به روش معمولي نه تنها زدوده نمي شوند بلكه خود باعث اختلال در تصفیه بيولوژيكي مي گردند.

اهداف اصلي S.Q.M  در تصفيه فاضلاب محتوی این مواد عبارتست از:

  • حذف تركيبات سمي ( كه غالباً در غلظت هاي پايين در ميان مخلوطي از مواد مختلف وجود دارند)
  • اكسيداسيون نسبي بخش مقاوم بيولوژيكي كربن آلي محلول به منظور بهبود فرآيند تخريب بيولوژيكي بعدي
  • حذف رنگ
  • حذف ترکيبات شيميايي پايدار که با استفاده از ازن تخريب شده اند (مواد باقیمانده توسط فيلتراسيون روي GAC زدوده مي شوند)

3 – تبديل CODبه BOD وحذف BOD

 

S.Q.M عملکرد بسيار موثری در کاهش COD دارد. مولکولهاي آلي با زنجيره هاي بلند را به فرمهاي قابل تجزيه توسط ميکروارگانيسم ها (فرایند کاهشBOD)تبديل می کند.در نتيجه میتوان از ترکیب S.Q.M و روشهای بيولوژيکي براي رسيدن به کيفيت مطلوب تصفیه استفاده کرد.

 

4- افزايش حذف ذرات معلق

پيش ازناسيون قبل از جداسازي ذرات مي تواند راندمان جداسازي را بطور موثري بالا ببرد و ميزان مصرف منعقد كننده ها را كاهش دهد. گاز ازن قبل و يا همزمان با منعقد كننده ها( نمك هاي فريك يا آلومينيوم يا پليمر هاي كاتيوني) تزريق مي گردد و به عنوان يك ميكرو لخته ساز سبب بهبود جداسازي ذرات با راندمان 90-20 % مي گردد.البته در سیستم شیرابه که افزایش لجن مورد نظر نبوده از منعقد کننده ها استفاده خواهد شد.

 

 

5- افزايش راندمان و طول عمر فيلترهاي کربن اکتيو

 

فيلترهاي کربن فعال گرانولي GAC)) جاذبهاي ايده آلي به حساب مي آيند. مضاف بر اينکه ظرفيت اين فيلترها با عبور دادن آب حاوي ازن از روي آنها افزايش يافته و متعاقباً عمر مفيد آنها و فاصله بين دو زمان سرويس آنها نيز بيشتر مي شود. اين امر موجب مقرون به صرفه بودن استفاده از این نوع فيلتر در فرايند S.Q.M می گردد.

6- افزايش غلظت اکسيژن در پساب خروجي

 

مزيت دیگر استفاده از S.Q.M در تصفیه فاضلاب, افزایش غلظت اکسيژن در پساب خروجي تا حد اشباع مي باشد. زيرا ازن پس از مصرف به سرعت به اکسيژن تبدیل مي شود. اين امر موجب حذف مرحله هوادهي مجدد پساب براي رعايت استانداردهاي کيفيت آب از لحاظ اکسيژن محلول مي شود.

7- ضد عفوني و از بين بردن ويروسها , باکتريها، انگلها، قارچها و …

 

در اين فرايند با نبود لجن و استفاده مكرر از اکسیدانتها به نحو مطلوب و بسيارموثري انواع آلودگي هاي ميکربي کاهش مي یابد و ميکرو ارگانيسهاي مختلف نظيرانواع باکتريها، ويروسها، قارچها، مخمرها، اسپورها و هاگها نابود می شوند. همچنين ازن قدرت زيادي در گندزدايي انواع انگل ها از جمله كيست هاي کريپتوسپوريديم و انواع آميب را دارد. اثر ازن روي ميکروارگانيسم ها بسيار موثرتر از کلر مي باشد.

ازن بسيار سريعتر از کلر عمل مي کند (گاه تا هزاران برابر) و اصولاً در مقايسه با ساير مواد گند زدا در کمترين دوز, سبب نابودي پاتوژن ها مي شود. فاکتورC×T ، معرف حداقل غلظت مورد نياز در مدت زمان تماس, براي کاهش جمعيت ميکرو ارگانيسمها می باشد. جدول مقايسه اي زير، ازن را به عنوان بهترين ضدعفوني کننده تاييد مي کند.

فاکتورC×T لازم براي غير فعال سازي 99 درصد ميکرو ارگانيسم هاي گوناگون در محدوده دماييC o25-5

Chlorine Dioxide

PH: 6 to 7

Chloramine

PH: 8 to 9

Chlorine

PH: 6 to 7

Ozone

PH: 6 to 7

 

Micro-Organisms

0.4 -180 95-180 0.03-0.05 0.02 E.Coli
0.2-6.7 770-3500 1.1-2.5 0.1-0.2 Poliovirus I
0.2-2.1 2810-6480 0.01-0.05 0.006-0.06 Rotavirus
10-36 750-2200 30-150 0.5-1.6 Giardia Lamblia cysts
780 72000 7200 2.5-18.4 Cryptosporidium

 

گسترش شهرنشيني و صنعتي شدن، به ويژه در کشورهاي در حال توسعه، باعث انباشته شدن حجم عظيمي از زباله هاي شهري مي‍گردد. بازیافت اگر به خوبي انجام پذيرد باز هم بخشی به کمپوست و بخشی دفع می گردد که شيرابه هايي از اين فرآيند بدست مي‍آيد.

توليد شيرابه و گازهاي حاصل از آن يكي از معضلات  اساسي محل هاي دفن بهداشتي زباله مي باشد. بررسي هاي به عمل آمده در كشورهاي صنعتي نشان مي دهد كه منابع آب زير زميني و سطحي در اطراف محل هاي دفن آلوده شده اند.

با افزايش، پيچيدگي و تنوع ترکيبات مواد زائد، شيرابه توليدي آن ها هم بالطبع افزايش مي يابد. تصفيه شيرابه حاصل از محل هاي دفن مواد زايد شهري، به عنوان يکي از مهمترين مسائل زيست محيطي، بندرت در ايران مورد مطالعه قرار گرفته است.

بررسي هاي انجام شده در مورد ترکيب شيرابه زباله نشان داده است که شيرابه علاوه بر مقدار زيادي مواد آلي، داراي عناصر ازت، فسفر و پتاسيم و فلزات سنگين از جمله نيکل، کروم، کاديوم، آهن، سرب، مس، روي، منگنز به عنوان مواد سمي و مضر و نمک هاي محلول و همچنين آلودگي هاي بالاي ميکروبي مي‌باشند. فلز روي بالاترين غلظت و پس از آن به ترتيب نيکل، مس، کروم، کاديوم بيشترين غلظت را در شيرابه دارا مي باشند.

شيرابه زباله داراي 10 درصد ماده خشک بوده و حدود 5/38 درصد از مواد خشک آن را مواد آلي تشکيل  مي دهد. واکنش شيرابه به دليل وجود اسيدهاي آلي و معدني، اسيدي مي باشد.

جامدات کل Ts شيرابه شامل 40 درصد جامدات ثابت (TFS) و 60 درصد جامدات فرار(TVS) بوده و PH شيرابه زباله شهري از 2/4 تا 8/6 متغير و ميانگين آن 25/5 محاسبه مي شود.

شيرابه حاوي ترکيبات و آلاينده هاي گوناگون از جمله فلزات سنگين مي باشد. اين فلزات به راحتي در محيط تجزيه   نمي شوند و مي‍توانند در زنجيره غذايي تغليظ شده مشکلات فراوان براي محيط زيست و انسان به وجود آورند.

  • پايداري فلزات در محيط زيست مشکلات ويژه اي را ايجاد مي کند. فلزات سنگين نمي توانند مانند آلاينده هاي آلي از طريق فرايندهاي زيستي در طبعت تجزيه شوند. يکي از پيامدهاي مهم پايداري آن ها، تغليظ بيولوژيکي در زنجيره غذايي است که در نتيجه اين فرايند مقدار فلزات در طبقه هاي بالاتر زنجيره غذايي تا چندين برابر مقادير موجود در آب يا هوا يافت مي شوند. اين امر موجب آسيب گياهان و در نهايت سبب به مخاطره انداختن سلامت جانوران و انسان مي گردد.
  • شيرابه سبب آلودگي آبهاي سطحي و زير زميني مي گردد و يکي از عمده ترين مشکلات مراکز دفع زباله، مسأله آلودگي آبهاي زيرزميني در اثر نفوذ شيرابه است.

مهمترين جنبه آلايندگي شيرابه، در واقع بار آلي بسيار بالاي تجزيه ناپذير آن مي باشد. که کاهش آن به طور معمول از طريق واکنش هاي بيولوژيکي امکان پذير نيست. به همين دليل است که COD خالص که اختلاف بينCOD  و BOD مي باشد بوسيله روش لجن فعال و ساير روش هاي بيولوژيکي حذف نخواهد گرديد.

نکته مهم ديگر در تصفيه شيرابه وجود فلزات سنگين و همچنين وجود آلايندگي شديد ميکروبي مي باشد که روش هاي معمول ببولوژيکي کارآمدي لازم را براي از بين بردن آن ندارند.

باتوجه به موارد بيان شده، روش تصفيه فرايند تثبيت فوق سريع SQM يا روش تصفيه همزمان شيميايي همراه با اکسيژن فعال (ازن) ‍ بيولوژيکي براي تصفيه شيرابه پيشنهاد مي گردد.

تصفيه همزمان شيميايي با اکسيژن فعال – بيولوژيکي جديدترين روش شناخته شده در جهان مي باشد. در اين روش آلايندگي هاي شديد شيميايي شيرابه به وسيله اکسيژن فعال (ازن) حذف و سپس تصفيه بيولوژيکي به کار گرفته مي شود.

به طور خلاصه تصفيه  شيميايي اعمال شده به تصفيه زيستي اثرات زير را به همراه دارد:

  • حذف يا کاهش توليد لجن مازاد ( لجن مازاد، زيست توده اضافي (Excess Biomass ) سيستم بيولوژيکي مي باشد که بسته به ميزان توليد آن، در دوره هاي زماني مختلف خارج گرديده و تحت پروسس هاي بعدي مانند هضم، تغليظ و آبگيري قرار مي گيرد. تزريق اکسيژن فعال (ازن) از طريق مکانيزم هاي مختلف باعث حذف يا کاهش توليد لجن مازاد مي شود که عبارتند از :

– پاره شدن غشاي سلولي بخشي از زيست توده و آزاد شدن محتواي سلولي آن در محيط که به صورت غذا در دسترس زيست توده فعال قرار مي گيرد.

– برتري يافتن رشد و تکثير گونه هاي بالاتر و تک ياخته اي که خوراک مورد نياز خود را با تغذيه کردن از ميکروارگانيسم هاي کوچک يعني باکتري ها تامين مي نمايند.

– غالب شدن باکتريهاي دو زيستي (Facultative ) در سيستم هاي تصفيه بيولوؤيکي دو زيستي (بي هوازي در پايين‍  هوازي در بالا)

  • شکستن ترکيبات دير تجزيه و يا غير قابل تجزيه براي زيست توده به ترکيبات قابل استفاده و تجزيه پذير (Biodegradable) با پايين آوردن نسبت COD/BOD که باعث افزايش قابليت و بهبود عملکرد تصفيه بيولوژيکي مي شود.
  • افزايش چشمگير در سرعت انعقاد و ته نشيني لجن و آبگيري بعدي لجن مازاد در صورت توليد شدن از طريق خنثي کردن زتا پتانسيل بين ذرات که مانع ته نشيني ذرات کلوييدي مي شود (ازن در واقع به عنوان يک منعقد کننده عمل مي کند).
  • شکستن ترکيبات بازدارنده فعاليت ميکروبي از جمله ترکيبات توليدي حاصل از متابوليسم ميکرو ارگانيزم ها.
  • افزايش فعاليت سلولهاي ميکروبي زنده با تحريک آنها، باز کردن منافذ غشاي سلولي و يا نازک کردن آن که باعث افزايش انتقال جرم غشاي سلولي و در نتيجه بازده تصفيه زيستي مي شود.
  • حذف بو در گاز وهواي خروجي از طريق شکستن ترکيبات بودار.
  • حذف رنگ پساب با شکستن ترکيبات رنگي موجود در شيرابه.
  • غلبه بر پديده تورم لجن (Bulking) که از مشکلات رايج در سيستم هاي بيولوژيکي لجن فعال که در سطح وسيعي استفاده مي‍شوند، مي باشد با از بين بردن باکتريهاي رشته اي (باکتري هاي رشته اي به علت داشتن سطح تماس بالا، بيشتر در معرض ازن قرار مي گيرند).
  • جلوگيري از پديده کف کردن که توسط باکتري Nacardia ايجاد مي شود با از بين بردن اين باکتري.

امروزه استفاده از ازن در زمينه تصفيه فاضلاب هاي مختلف صنعتي و شهري و بهداشتي جايگزين روش هاي شيميايي  قديمي تصفيه فاضلاب شده است. كاهش هزينه هاي توليد ازن و قابليت تصفيه انواع فاضلاب ها بوسيله فرآيند ازناسيون  سبب گسترش روزافزون كاربرد اين اكسيد كننده قوي در فرآيندهاي تصفيه و ضدعفوني پساب هاي مختلف شده است. ازناسيون توانسته است در موارد  زيادي مانند ضد‍عفوني كردن و اكسيداسيون تركيبات آلي جايگزين فرآيندهاي تصفيه متعارف شود. اين فرآيند در موارد مختلف ديگري همانند حذف ذرات معلق نيز كارايي روشهاي قديمي تصفيه را افزايش داده است.

ازن يكي از اشكال آلوتروپي اكسيژن بوده و گازي آبي کم رنگ است اما در غلظت هاي معمولي که ازن تهيه و استفاده   مي شود تقريباً بي رنگ با بوي خاص شبيه بوي هواي تازه و ناپايدار مي باشد. اين تركيب يك اكسيد كننده قوي بوده و بسيار قوي تر از اسيد هيپوكلرو (ماده موثر گند زدايي كلر در آب) مي باشد. حلاليت ازن در آب 12 مرتبه كمتر از حلاليت كلر بوده و محلول آبي آن نيز ناپايدار مي باشد.

با توجه به ناپايداري گاز ازن، بايد درمحل مصرف و نيز زمان مصرف توليد شود و نمي توان آنرا مثل كلر ذخيره نمود. با توجه به حوادث زيادي كه در خصوص تركيدن سيستم هاي ذخيره ونگهداري كلر بوقوع پيوسته است اين محدوديت لزوماً جزء معايب استفاده از گاز ازن محسوب نمي شود. ليكن عدم امكان ذخيره آن در مواردي موجب توقف يا اشكال در امر استفاده از سيستم گندزدا مي گردد.

نقش ازن در تصفيه شيرابه بعنوان يك عامل اكسيد كننده و يك تركيب ميكروب كش حائز اهميت بوده و در محيط آبي خصوصيات مشابهي با كلر دارد. از اين رو اين دو ماده بعنوان رقيب يكديگر و در مواردي مكمل يكديگر مطرح مي باشند. ازن داراي خاصيت بسيار مهمي در ارتباط با محيط اطراف خود مي باشد:

خصوصيات ميكروب كشي ازن بيانگر پتانسيل بالاي اكسيد اسيون آن مي باشد. تحقيقات نشان مي دهد كه گندزدايي توسط ازن حاصل اثر مستقيم آن بر باكتري ها و تجزيه ديواره سلولي باكتري ها مي باشد. كه از اين نظر با مكانيسم عمل كلر در فرايند گندزدايي متفاوت است. با توجه به قدرت بالاي گندزدايي ازن در مقايسه با كلر و ساير گندزداها، زمان كمتري جهت تكميل فرايند گندزدايي نياز مي باشد. بررسي ها همچنين بيانگر توانائي بيشتر ازن در از بين بردن    ويروس ها در مقايسه با كلر مي باشد.

يکي از مهمترين مراحل در عمليات تصفيه شيرابه فرآيندهاي اکسيداسيون(شيميايي، بيولوژيکي، فيزيکي) مي باشد. اگرچه اکسيداسيون بيولوژيکي به نظر اقتصادي مي رسد اما مشكلات بعدي استفاده از لجن فعال (ازجمله وجود بوهاي نامطبوع, حشرات و …) و ضرورت توجه بيشتر به حفظ محيط زيست و سلامتي بشر از سوي ديگر سبب توجه بيشتر به فرآيندهاي اکسيداسيون شيميايي گرديده است.

عدم ايجاد فرآورده هاي جانبي خطرناک و همچنين تقويت اکسيژن محلول پساب بسيار مورد توجه قرار گرفته است.

همچنين هزينه اين روش به دليل کاهش حجم واحدهاي تصفيه (خصوصاً واحدهاي هضم، تغليظ و آبگيري از لجن) معادل يا حتي کمتر از روشهاي متعارف تصفيه مي باشد.

اين ويژگي ها و کيفيت مناسب و منطبق با استانداردهاي جهاني محيط زيست اين پروسسه را تبديل به روشي کارآمد و ارزان نموده است.

چنانچه اين فرايند همراه تصفيه دو زيستي هوازي _ بي هوازي استفاده شود، حجم تصفيه خانه به شدت کاهش يافته و کيفيت پساب خروجي به ميزان بسيار بالايي بهبود مي يابد.

همچنين تو ليد بو که يکي از معايب استفاده از سيستم هاي بي هوازي مي باشد در اين سيستم مرتفع شده است زيرا ترکيبات بدبو مانند گاز  در قسمت هوازي تجزيه و مصرف مي شود.

اين روش از مناسب ترين روش هاي تصفيه شيرابه جهت حذف هم زمان مواد آلي و عوامل بيماري زا مي باشد.

میکروارگانیسم های بیماریزا

اكسيژن فعال ميکروارگانيسمهاي مختلف نظيرانواع باکتريها، ويروسها، پروتوزوئر ها،  قارچها ، مخمر ها و اسپورها و هاگهاي منتشر شونده از طريق آب و هوا را ازبين مي برد . باکتريها، ميکروارگانيسم هاي کوچک تک ياخته اي هستند که داراي ساختمان ساده و ابتدايي مي باشند. فشار اسمزي داخلي اکثر باکتريها حدود 5 تا 20 اتمسفر مي باشد . اين امر بعلت غلظت زياد مواد محلول درون سلولي است . اسکلت محکمي دور سلول باکتري بنام  ديواره سلولي از انفجار باکتري وپاره شدن غشاء به علت اختلاف فشار اسمزي درون و بيرون باکتري جلوگيري مي کند. مولکول اكسيژن فعال با حمله به جدار سلول باکتري  موجب از هم گسيختگي وو پارگي ديواره سلولي ودر نتيجه مرگ باکتري مي گردد. اثرات باكتريوسيدي اكسيژن فعال بر روي انواع وسيعي از ارگانيسمها گرم مثبت و باكتريهاي گرم منفي و اسپورها و سلولهاي رويشي مطالعه شده است.

(Fetner & Ingols, 1956; Foegeding, 1985; Ishizaki, Shinrik, & Mastuyama, 1986; Restaino, FramPton, Hemphill & Palnikar, 1995)

تحقيقي توسط  Restaion et al (1995) بر روي اثرات ضد باكتريايي آب اكسيژن فعال دار بر ضد ميكروارگانيسمهاي مربوط به غذا انجام داده شد و مشخص شد كه اكسيژن فعال اثرات كشندگي بر روي باكتريهاي گرم مثبت مانند Enterococcus faecalis, ،Staphylococcus aureus, Listeria monocytogenes  همچنين باكتريهاي گرم منفي مانند Yersinia   enterocolitica, Pseudomonas aeruginosa, دارد.

.(1995) Restaino et al مشخص كرد كه اكسيژن فعال، مخمر zygosaecharomyces bacilli ,candida albicans و اسپورها و Aspergillus niger  منهدم مي‌كند. انهدام باكتريها توسط اكسيژن فعال از طريق اثر بر روي غشاي گليكوپروتئين و گليكوليپيد مي‌باشد.

ويروسها نيزجزو ميکروارگانيسم ها مي باشند ليکن به وضوح از ديگر سلولها متفاوتند. ويروسها ذراتي غير مستقل هستند که تنها در داخل سلول ميزبان تکثير مي يابند . هر ذره  ويروس  شامل يک مولکول اسيد نوکلئيک ( DNAياRNA ) مي‍باشد.

در اطراف اين مولکول پوششي از جنس  پروتئين قرار دارد که  کاپسيدCapsid ناميده مي شود وظيفه کاپسيد محافظت از اسيد نوکلئيک ويروس وامکان پذير نمودن اتصال و دخول ويروس به سلول ميزبان مي باشد.مولکولهاي اكسيژن فعال با نفوذ از ميان پوشش پروتئيني ، اسيد نوکلئيک ويروسي را از تخريب مي کنند و درغلظت هاي بالاتر با تخريب پروتئين کاپسيد ، سلول ويروسي را منهدم مي نمايند.

اكسيژن فعال سريعاً مواد شيميايي سريعاً مواد شيميايي موجود در محيط را اكسيد مي نمايد و نتيجه اين اكسيداسيون تنها اكسيد اجزا و اكسيژن مي باشد كه كاملاً زيست محيطي است. اكسيژن فعال بدليل پتانسيل اكسيداسيون بالا در محيط پايدار نيست و پس از مدتي كوتاهي تبديل به مولكول پايدار اكسيژن مي گردد.

اين امر باعث مي گردد كه توليد اكسيژن فعال همواره در محل انجام گيرد و نسبت به مواد شيميايي اكسيد كننده نياز به خريد، حمل و انبار كردن ندارد . مصرف انرژي دستگاه براي توليد اكسيژن فعال مورد نياز براي ضد عفوني و تصفيه زباله بيمارستاني 10%  سيستمهاي متداول ضدعفوني با بخار برآورد گرديده است اين سيستم قابليت تصفيه و ضدعفوني شيرآبه را نيز دارا مي باشد درحاليكه سيستمهاي ضدعفوني با بخار با وجودي كه شيرآبه زيادي توليد مي كنند، تنها عمل ضدعفوني شيرآبه را انجام مي دهند و در تصفيه آن ناتوانند به طوركلي مزايا اين سيستم نسبت به ساير روش عبارت است

  • برگرفته از طبيعت و كاملاً زيست محيطي
  • ضدعفوني كننده و تصفيه و تجزيه كننده زباله هاي عفوني و شيميايي
  • اثر بخشي به كليه ميگروارگانيسم ها (اسپورها،باكتريها،ويروسها،انگلها،و ….)
  • بي نياز از خريد و نگهداري مواد
  • ضدعفوني تصفيه و تجزيه كننده شيرآبه زباله
  • ضدعفوني و تصفيه تجزيه كننده گازهاي بوجود آمده
  • كمترين مصرف انرژي نسبت به روشهاي حرارتي مستقيم و غيرمستقيم
  • عدم نياز به اپراتور متخصص
  • توليد داخل كشور با استفاده از فن آوري روز دنيا

ازن بر خلاف ساير ضدعفوني كننده هاي ديگر قادر به از بين بردن بيو فيلم ها نيز مي باشد بدين ترتيب كه توانايي از بين بردن باكتريها و ويروسهايي كه توسط يك غشاء پليمري محافظت شده و بيو فيلم ناميده مي شوند را دارد. اكسيژن فعال آزاد شده غشاء محافظت كننده را تخريب كرده و قادر به نفوذ به داخل آن و از بين بردن ميكروارگانيسم ها مي نمايد . طيف اثر وسيع ،سرعت اثرفقدان اثرات زيانبار براي انسان و محيط زيست موجب برتري و تمايز اكسيژن فعال یا همان ازن شده است.

  • كاربرد ازن در ضدعفوني هوا و محيط بيمارستانها:

امروزه آلودگي هوا يكي از عوامل شيوع بيماري همانند آب است ، زيرا انسان براي زندگي نياز به آب و هواي سالم دارد. يك عامل آلودگي محيط ويروسها و باكتريها منتشر شونده در محيط بوسيله عطسه و سرفه مي باشد . ضدعفوني با اكسيژن فعال به صورت پيوسته در حين كار و بدون تخليه مكان انجام مي گيرد و در نتيجه به طور مرتب ميزان آلودگي در محيط كاهش مي يابد . اكسيژن فعال به نحو مطلوب و بسيار موثري انواع آلودگي هاي ميكروبي را كاهش مي دهد. طيف اثر اكسيژن فعال روي ميكروارگانيسم ها بسيار موثرتر از كلر مي باشد. امروزه در ايران به صورت متداول براي كنترل آلودگي هوا از فيلترهاي هپا استفاده مي شود. اين نوع فيلترها عمدتاً براي جدا سازي ذرات 30% ميكرون به بالا طراحي مي شود و راندمان هاي اعلام شده براي اين نوع فيلترها بر مبناي ميزان جذب ذرات بالاتر از 30% مي باشد. اما راندمان اكسيژن فعال بر روي كاهش بار ميكروبي مي باشد در نتيجه سيستم هپا روي كاهش ذرات طبقه بندي شده و هيچ گونه كاهش ميكروبي براي آن اعلام نگرديده است .اكسيژن فعال ضدعفوني كننده و پاك كننده هواست و با ايجاد رايحه اي طبيعي در محيط ، فضاي مطبوع و عاري از بو آلودگي هاي شيميايي و ميكروبي به وجود مي‍آورد.

  • كاربرد ازن در بوبری محيط بيمارستانها:

بو يكي از شاخص هاي مشهود آلودگي هوا است كه ممكن است از منابع مختلفي به وجود آيد. در خلال چند سال گذشته ، كنترل بود يكي از مشكلات اصلي در طراحي و بهره برداري تأسيسات جمع آوري، تصفتيه و دفع فاضلاب با سيستم لجن فعال بوده است .در اكثر سيستم هاي كه تاكنون براي بوذايي استفاده مي شده است اقدام به استفاده از بوهاي پوششي براي پنهان نمودن بوي نامطلوب انجام گرفته است كه اين عمل نه تنها بوي نامطلوب را از بين نمي برد بلكه حجم آلاينده هاي بوزا در محيط را افزايش مي دهد .

همچنين سيستم‌هاي جذب كننده بو نيز از راندمان هاي پائين برخوردار بوده و بهره برداري از آنها نيز در شرايطي كه از ابتدا طراحي نشده باشند، بسيار مشكل خواهد بود.

در حال حاضر، به اثبات رسيده است كه بوي هر مولكول احتمالاًُ به كل آن مولكول مربوط مي شود لذا با تخريب ساختار مولكول مي توان بوي آن را به صورت موثر از بين برد. گزينه اكسيداسيون با يك ماده اكسيد كننده مطرح مي باشد كه خود آلاينده محيط زيست نباشد اكسيژن فعال قوي ترين و موثرين از بين برنده و رفع كننده بوهاي نامطبوع مانند گازهاي شيميايي (آروماتيك ها و …) و بوهاي ناشي از حيوانات، كپك و قارچ ، دود دخانيات و ….. است.

اكسيژن فعال علاوه بر قابليت بوزدايي يك ضدعفوني كننده بسيار قوي نيز مي باشد و به نحو مطلوب و بسيار موثري انواع آلودگي هاي ميكروبي را از بين مي برد . ويژگي هاي نظير قابليت تجزيه تركيبات سمي شيميايي و نيز كشتن انواع ميكروارگانيسمها ، اعم از باكتريها و ويروسها، اكسيژن فعال را به مهمترين عامل پاك كننده محيط تبديل كرده است.

  • كاربرد ازن در استريل كردن وسايل بيمارستان:

استريليزاسيون و ضدعفوني تجهيزات و وسايل بيمارستان همواره يكي از دغدغه هاي پزشكان در سطح جهاني مي باشد اكسيژن فعال در طبيعت قرن هاست كه براي ضدعفوني و كنترل جمعيت ميكروارگانيسم ها استفاه مي شود دستگاه هاي جديد Eco- Sterile  صنايع پزشكي شركت آردا با الهام از اين عنصر طبيعت طراحي شده است و با استفاده از تكنولوژي نو براي ضدعفوني وسايل پزشكي بدون استفاده از مواد افزودني و حرارت و مصرف انرژي كم، مورد استقبال توليد كنندگان صنايع پزشكي قرار گرفته اند. اين دستگاه ها، راندمان كاهش ميكروبي بسيار بالا درحد استريل و حتي قابليت از بين بردن آلودگي هاي مختلف شيميايي ديگر را داراست.

اكسيژن فعال يك ضد باكتري قوي است كه  استريل كردن با آن بدون نياز به حرارت و قابل كنترل است به طور كلي اين گاز توانايي از بين بردن رنج وسيعي از ويروسها و ميكروبها را داراست و بدون برجاي گذاشتن باقي مانده، تبديل به اكسيژن معمولي مي گردند و به همين دليل درفهرست EPA به عنوان DBPR  قرار گرفته است و طبق  اين قوانين داراي اثرات جانبي نمي باشد.

نگهداري و افزايش زمان ماندگاری محصولات غذایی همواره یکی از دغدغه های توليد كنندگان در سطح جهان مي باشد. طبق مقاله منتشر شده اي از سازمان محيط زيست , استفاده از اكسيژن فعال به منظور ضد عفوني ميوه ها, سبزيجات و گوشت, نیاز به استفاده از هر گونه ضد عفوني کننده ثانويه اي را منتفی مینماید.

كاربرد اكسيژن فعال در عمل آوري و نگهداري مواد غذايي سبب ايمني آنها در کلیه مراحل, از به عمل آوري تا مصرف مي گردد.ميکرو ارگانيسم هاي خاک, سبزيجات را در سطح وسیعی آلوده مي کنند. ميوه ها توسط باکتريها، هاگ ها,  قارچها, اسپورهاي منتشر شونده از طريق هوا, باکتريهاي منتشر شونده توسط هسته قطرهDroplet nuclei  , ذرات گرد و غبار و دست افرادي که در چيدن ، بسته بندي و توزيع دخالت دارند ، آلوده مي شوند.

طبق آزمایشات متخصصین بيشتر ميکرو ارگانيسم هايي همراه با ميوه ها و سبزيجات مانند باکتريهاي اسيد لاکتيک،Coryneform, Pseudowonads, Xanthamonad, Micrococci و بسياري از قارچها وColiform بي خطرند اما نقش مهمي در فساد آنها دارند. ميوه ها و سبزیجاتی که دارای بافت نرمی هستند خيلي زودتر توسط باکتريها از بين مي روند و ميوه هاي ترش محيط مناسبي براي تکثير قارچها هستند.

گاز اكسيژن فعال يک ميکروب کش و ضدعفوني کننده بسيار موثر است که به سرعت جمعيت ميکرو ارگانيسمهاي ذکر شده و نيز نسل جديد ميکرو ارگانيسمها مانند Listeria و يا نژادهاي بدخيم Escherichia coli ، ويروسهاي بيماري زا ، کپک هاي قارچي، تخم انگلها و Amoebocytes کاهش مي دهد.

در شکلهاي زير بخوبي مشاهده مي شودکه استفاده از گاز اكسيژن فعال در شستشو و بسته بندي سبزيجات و ميوه ها تا چه حد سبب افزايش کيفيت محصول و زمان ماندگاري آنها شده است.

نتايج حاصل ازکاربرد گاز اكسيژن فعال در بسته بندي ميوه ها و ديگر مواد خوراکي نگهداري شده در دماي  45 درجه

در بيشتر محصولات خام سالم تعداد بيشماري ميکرو ارگانيسم ها ، از 1000 تا ميليونها عدد در گرم يافت مي شود، تعداد اين آلاینده ها به ضايعات باقي مانده از محصولات و فرآيند شستشوي محصول بستگي دارد. براي مثال در سطح سبزيجاتي مانند کاهو که داراي برگ باز هستند تعداد باکتريها مي توانند حدود دو ميليون براي هر گرم سبزي باشد و در سطح گوجه فرنگي تا حدود سه هزار باکتري در هر سانتيمتر مربع شمارش مي گردد.

کاهش آلودگي ميکروبي در سبزيجات پس از شستشو با آب حاوی اكسيژن فعال

.                                                                                                       قبل از اکسیژن فعال

.                                                                                                      بعد از اکسیژن فعال

شستشوي سبزيجات و ميوه ها به  مدت زمان 6 ثانيه با آب حاوی اكسيژن فعال ، سبب ماندگاري محصول در دماي 45 درجه سانتيگراد مي گردد.

مطالعات جديد نشان دادند كه تزریق مداوم يا منقطع گاز اكسيژن فعال در انبار مركبات و سردخانه ها, از رشد كپك هاي سبز- آبي جلوگيري مي كند و رشد عوامل قارچي كه ميوه ها از قبل به آنها آلوده بودند و خسارات ناشي از آنها را به شدت كاهش مي دهد. به نظر مي رسد كه در كشور ما اكثر ميوه هاي انبار شده داراي آلودگي قارچي و كپك هستند و اين مسئله بخصوص در صادرات ميوه مشكل آفرين است.

استفاده از اكسيژن فعال به منظور مبارزه با کپک و عوامل قارچي در سردخانه ها بسيار ضروري است. يکی از دلایل دیگراستفاده از گاز ازن در افزایش ماندگاری محصولات کشاورزی کم دوام مانند ميوه جات تازه و محصولات مشابه مثل گوجه فرنگي , توانایی این گاز در نابودي اتيلن است. اتيلن گازی است که از محصولات انبار شده که در حال رسيدن هستند متصاعد مي شود. اتيلن فرايند رسيدن ميوه ها را تسريع و عمر نگهداري آنها را کاهش مي دهد. سالهاست که از توانايي.اكسيژن فعال براي جلوگيري از رسيدن موز در طول حمل و نقل آن استفاده می شود.

مزاياي استفاده از اكسيژن فعال

  • افزايش طول عمرسبزيجات و ميوه ها،
  • کاهش باکتريها، هاگ ها و قارچهاي منتشر شونده از طريق هوا
  • کاهش باکتريها ، هاگ ها و قارچهاي منتشر شونده از طريق آب
  • کاهش ميزان ضايعات مواد غذايي
  • از بين بردن کپک هاي قارچي، تخم انگلها
  • کاهش محيط رشد ميکرو ارگانيسم ها
  • عدم تغيير طعم و مزه ، رنگ و بو
  • عدم جايگذاري مواد شيميايي مضر
  • افزايش اطمينان در توليد محصولات سالم ، ايمن و بي خطر

شیر و از آن طریق فراورده های لبنی یکی از عناصر اصلی تغذیه انسان و به خصوص کودکان به شما می روند. به خاطر محیط مناسب مساعد برای رشد انواع مختلف میکروارگانیسم ها شیر به شدت آسیب پذیر بوده و نگهداری آن به مواظبت های زیادی احتیاج دارد که این مواظبت ها بعضاً آنقدر گران تمام می شوند که تجارت شیر را مورد مخاطره قرار می دهند. در حال حاضر روش های زیر برای کاهش بار میکروبی شیر مورد استفاده قرار می گیرند.

  • پاستوریزاسیون

قدیمی ترین روش کاهش، بار میکروبی شیر به شمار می رود. در این روش شیر به مدت کوتاه در حرارت کمتر از 100 درجه سانتیگراد قرار می گیرد و سپس به سرعت گرمای آن کاهش می یابد. پاستوریزاسیون باعث می شود که شیر پاستوریزه بتواند به مدت حداقل یک هفته در یخچال بدون آنکه ترش شود باقی بماند. در این روش، طعم شیر تقریباً به حالت طبیعی باقی می ماند و در کشور های پیشترفته که میزان بار میکروبی شیر خام عدد بالایی نیست این روش در بیشتر مواقع مرسوم است. بزرگترین عیب این روش تغییر طعم و هزینه های بالای استفاده از انرژی است.

  • روش پاستایر

این روش جدیدترین روش کاهش بار میکروبی است که در حال حاضر در سوئد مورد استفاده قرار می گیرد. شیر یا انواع آب میوه ها در معرض گاز اکسیژن فعال قرار می گیرد، اکسیژن فعال به سرعت میکروارگانیسم ها را بدون هیچگونه استفاده از حرارت نابود می سازد و تبدیل به اکسیژن می‍شود. از آنجا که نه چیزی به شیر اضافه و نه چیزی از آن کم می شود و تیمار بدون حرارت است ، در نتیجه در طعم و مزه شیر هیچگونه تغییری حادث نمی شود و انگار که مصرف کننده شیر را مستقیماً از پستان گاو می نوشد. این سیستم از لحاظ سرمایه گذلری اولیه گران محسوب می شود.

 

  • سیستم ماوراءبنفش

این سیستم با تحت اشعه ماوراء بنفش ( 254-‍‍184 نانومتر ) قرار دادن شیر کلیه میکروب های شیر را نابود می‍کند. در این روش نیز که سابقه ای 80 ساله دارد طعم و مزه شیر هیچگونه تغییری پیدا نمی کنند. در گذشته به علت بالا بودن هزینه های جاری، قیمت لامپ های UV  این روش گران تمام می شد که در حال حاضر جزء ارزانترین طرق ضدعفونی شیر و مایعات محسوب می‍شود.

  • روش ARDA

روش ARDA ترکیبی از سیستم  Pastair  و ماوراء بنفش. این سیستم توانسته است با ترکیب دو سیستم گران و ارزان هم قیمتی مناسب را برای دستگاه طراحی شده خود فراهم آورد و هم بازده بسیار بالایی را بخصوص برای شیر تولیدی ایران که دارای بار میکروبی بالا و چندین برابر جهانی است فراهم آورد. در روش ARDA بیش از 90% از بار میکروبی شیر بدون آنکه به طعم و مزه آن کوچکترین خدشه ای وارد آید کاسته می شود.

مشخصات دستگاه ARDA

دبی               Ton/day 1.5 3 5
قدرت سه فاز   (A ) 5 10 15
ابعاد            ( CM )

w-L-H      

150*150*200 200*200*200 300*300*200
وزن ~           (Kg) 200 300 400

 

یکی از مشکلات عرضه ماهی به مصرف کنندگان ، فساد پذیری سریع این پروتئین ارزشمند می باشد. زمان ، دما و باکتريها دشمنان ماهی تازه هستند. خراب شدن گوشت ماهی همراه با پيدايش فسفرسانس مربوط به تکثير و ازدياد باکتريهای دريايی (مانند آکرومو باکتر Acromobacter و انواع مشابه آن) در سطح ماهی می باشد. باکتری های سطح ماهی شامل انواع باکتریهای دريايی مانند هالوفيل و پسيکرو فيل باشد.

طبق تحقیقات انجام شده استفاده از غلظت مناسب اكسيژن فعال در پروسه نگهداری, بسته بندی وحمل آبزیان , توليد محصول ايمن در مقابل   E-Coli و میکروارگانیسم های بيماریزای مشابه را امکان پذیر می سازد.  شستشوی جانداران دريايی (ماهی ، ميگو ، خرچنگ و …) با اكسيژن فعال کلیه باکتريها ، لجن ها و موجودات ذره بينی که به  فلس و پوسته چسبناک آنها می چسبد را از نابود می کند. قدرت و توانایی اكسيژن فعال در ضد عفونی مواد غذائی 10 برابر کلر می باشد.

کاهش آلودگی ميکروبی پوسته ماهی با استفاده از اكسيژن فعال

                                                                                                           قبل از اکسیژن فعال

                                                                                                           بعد از اکسیژن فعال

شستشو با اكسيژن فعال و منجمد کردن جانداران دريايی در يخ حاوی اكسيژن فعال سبب تازه تر ماندن، عدم تغيير رنگ گوشت ماهی و افزايش زمان مانگاری آن می شود. Bill Nelson در اوايل دهه 80  پيشقدم استفاده از يخ حاوی اكسيژن فعال برای نگهداری ماهی شذ. وی تحولی چشمگير در افزايش زمان ماندگاری و دوام محصولات دريايی ايجاد کرد.

اكسيژن فعال يک ضد عفونی کننده بسيار انعطاف پذير است و بسته به موارد استعمال، کاربرد های بسياری در ضدعفونی هوا، محيط(ديوارها ، کف زمين، سطوح ) ، ابزار و لوازم مختلف و مواد غذايی را داراست.

مواردی از کاربردهای  اكسيژن فعال در پروسه توليد يک کارخانه محصولات دريايي در شکل زير نمايش داده شده است:

  • استفاده از اكسيژن فعال جهت حذف آمونياک از مخازن نگهداری ماهی زنده،
  • استفاده از اكسيژن فعال جهت حذف آمونياک از مخازن نگهداری خرچنگ زنده،
  • افزودن برفک های يخی حاوی اكسيژن فعال ،
  • اضافه کردن اكسيژن فعال به سيستم يخ ساز،
  • غوطه ور کردن محصول در آب محتوی اكسيژن فعال ،
  • سيستم شستشوی کف، ديوارها و مخازن با كسيژن فعال
  • سيستم ديواری اكسيژن فعال جهت از بين بردن بو و باکتری های موجود در هوا،
  • شستشو فيلهء ماهی با اكسيژن فعال،
  • غوطه ور کردن مجدد محصول در آب محتوی اكسيژن فعال ،
  • بسته بندی با گاز اكسيژن فعال،
  • آب خنک حاوی اكسيژن فعال برای خنک کردن خرچنگ پخته شده،
  • مخزن تغذيه اكسيژن فعال،
  • پوست کندن و خنک کردن خرچنگ پخته شده،
  • آب نمک حاوی اكسيژن فعال برای سخت پوستان،
  • آماده سازی آب مصرفی با اكسيژن فعال ،

اداره غذا و دارويی آمريكا(FDA) در26ژوئن 2001 کاربرد اكسيژن فعال را بعنوان يک ماده ضد باکتريايی در صنايع غذايی تصويب نموده است. قابل ذکر است که استفاده از اكسيژن فعال در صنايع غذايي و آبهای آشاميدنی در تاريخ 1382/9/8به تائيد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ايران ( معاونت غذا و دارو) نيز رسيده است.

براي پرورش دهندگان ماهي دستیابی به شرایط رشد مطلوب و شناخت عوامل موثر بر رشد بسیار حائز اهمیت است، همواره پرورش دهندگان به دنبال فراهم نمودن شرایطی هستند که در حداقل مدت زمان و با حداقل مقدار غذا , به حد اکثر رشد ماهي دستیابند. ماهي بدليل خونسرد بودن (هم در آب شيرين و هم در آب شور)، ميزان فعاليت بدنش با افزايش حرارت بسرعت زياد مي شود، لذا هرچه درجه حرارت محیط بيشتر شود، انرژي بيشتري مورد نياز ماهي خواهد بود. بطور معمول در نقاط گرمسير نسبت به نقاط سردسير رشد ماهيان آب شيرين بيشتر است.

در صنعت پرورش ماهی عواملی به نام عوامل فشار وجود دارند که ميزان نياز به انرژي را افزايش داده و بطور نامطلوبي بر ميزان رشد تأثير می گذارند. این عوامل عباراتند از ازدحام ، سطوح پائين اكسيژن ، آلودگي و ميزان آمونياك موجود در آب. افزايش مستمر و ممتد فعاليت بدني يا سوخت و ساز ، نياز به انـــرژي يك ماهي را ترقي مي­دهد

یکی دیگر از عوامل نامطلوب در اواخر فصل, كه گرماي آب بيشتر و زمانیکه محصول ماهي موجود در آب بالاست, دیده می شود. در آن زمان اغلب آلودگي استخر بوسيله خود ماهيان است. در اين حالت از یک طرف اكسيژن با ضايعات دفع شده از ماهي ترکیب شده، و از طرف دیگر مصرف اكسيژن توسط خود ماهيان در حال رشد , سبب كاهش ميزان اكسيژن محيط مي­گردد. براي مقابله با اين موضوع ميتوان آب را توسط اکسیژن فعال احیا كرد. اين عمل باعث افزايش ميزان اكسيژن محلول در آب تا حد اشباع مي گردد.

ميزان ازن لازم برای این منظور به عواملی مانند دانسيته جمعيت ( تعداد و سايز ماهي ها)، حجم آب ، چگونگي پرورش ماهي، مقدار غذا ، و فاكتورهاي موثر در سيكل نيتروژن بستگی دارد .

اكسيداسيون نيتريت اهميت زيادي در سيستمهاي پرورش ماهي دارد زيرا وجود مقادير جزئي نيتريت نيز براي ماهي ها سمي است. اما ازن براحتي نيتريت را به نيترات اكسيد مي كند. همچنين اكسيداسيون آمونياك توسط ازن به سرعت انجام مي پذيرد.

در اين روش حبابهاي ريز از كف استخر به طرف بالا حرکت می کنند. این شکل حركت حبابها موجب ايجاد گردش و جريان ملايم آب از پايين به بالا می شود كه این عمل براي آبزيان بسيار مطلوب است. در روش ازن زنی آب علاوه بر تامين اكسيژن مورد نياز, می توان جريان مناسبي را به منظور برهم زدن لايه هاي حرارتي و غذايي و ستونی عمودي از آب نيز ايجاد نمود.

كنترل بيماري نيز از تا حد زياد مسئله­اي است مربوط به بهداشت استخر. استخرها بايد ضدعفوني گردند. در اين سيستم عمل ضدعفوني به صورت پيوسته درون استخرها انجام مي پذيرد و برخلاف ساير مواد ضدعفوني كننده معمول مانند آهك زنده ، فرمالين يا سود سوزآور نيازي به تخليه استخر در اين سيستم وجود ندارد. ضد عفوني با ازن به صورت پيوسته در حين وجود آبزيان داخل استخر و بدون تخليه مکان انجام مي گيرد و در نتيجه به طور مرتب ميزان آلودگي در محيط کاهش مي يابد.

در اين روش نگراني بخاطر انگل­ها يا ساير بيماريها در ماهيان بسيار كمتر است. ازن به نحو مطلوب و بسيار موثري انواع آلودگي هاي ميكروبي از جمله باكتريها و ويروسها و حتي قارچها، انگلها و تخم انگلها را در دوزها ي نسبتاً پايين تر و زمان كمتر از بين مي برد. اين عمل باعث كنترل بيماريها مي شود و اهميت فراواني در استخرهاي پرورش ماهي دارد، زيرا سبب جلوگيري از انتقال بيماري به مزرعه مي شود.

کاهش آلودگی میکروبی پوسته ماهی با استفاده از ازن

قبل از ازن

بعد از ازن

جدول مقايسه اي زير، ازن را به عنوان بهترين ضدعفوني کننده تاييد مي کند.

Chlorine Dioxide

PH: 6 to 7

Chloramine

PH: 8 to 9

Chlorine

PH: 6 to 7

Ozone

PH: 6 to 7

 

Micro-Organisms

0.4 -180 95-180 0.03-0.05 0.02 E.Coli
0.2-6.7 770-3500 1.1-2.5 0.1-0.2 Poliovirus I
0.2-2.1 2810-6480 0.01-0.05 0.006-0.06 Rotavirus
10-36 750-2200 30-150 0.5-1.6 Giardia Lamblia cysts
780 72000 7200 2.5-18.4 Cryptosporidium

جدول1- فاکتورCT لازم براي غير فعال سازي 99 درصد ميکروارگانيسم هاي گوناگون در محدوده دماييC o25-5

در استخرهاي پرورش ماهي ، ميگو و … ، با استفاده از روش ازن زني بمنظور افزايش تراكم نيز بهره گرفت.

همچنين شستشو با ازن و منجمد کردن جانداران دريايی در يخ ازن دار سبب تازه تر ماندن ، عدم تغيير رنگ گوشت ماهی و … و افزايش زمان ماندگاری آنها می شود. Bill Nelson در اوايل دهه 80 پيشقدم استفاده از يخ ازن دار برای نگهداری ماهی بود، وی تحولی چشمگير در افزايش زمان ماندگاری و دوام محصولات دريايی ايجاد کرد.

قرنهاست که طبيعت هنگام صاعقه و يا بوسيله پرتو فرابنفش خورشيد ، اكسيژن فعال را بوجود مي آورد و از خصوصيات ضد عفوني کننده آن براي پالايش آب و هوا و محيط زيست جانداران استفاده مي نمايد.

اكسيژن فعال يک ضد عفوني کننده بسيار انعطاف پذير است و بسته به موارد استعمال، کاربرد هاي بسياري در ضدعفوني هوا، آب، محيط (ديوارها ، کف زمين، سطوح ) ، لباسهاي کار ، اجسام ولوازم مختلف و مواد را داراست. بر خلاف ضد عفوني کننده هاي معمول مانند: کلر، فرمالين ومواد شيميايي ديگر ، اکسيداسيون با اكسيژن، هيچگونه مواد سمي يا مضري بر جاي نمي گذارد .

ضد عفوني با اكسيژن فعال به صورت پيوسته در حين کار و بدون تخليه مکان انجام مي گيرد و در نتيجه به طور مرتب ميزان آلودگي در محيط کاهش مي يابد. آب حاوي اكسيژن فعال براي ضدعفوني سالن هاي پرورش و نگهداري و شستشوي ديواره ها، کف ،آخور و وسايل و لوازم کار … استفاده مي شود  و اين كار به نحو مطلوب و بسيار موثري، انواع آلودگي هاي ميکروبي را کاهش مي دهد.

  • کاربرد اكسيژن فعال در ضد عفوني آب

بيشتر منابع آب  داراي ميکروارگانيسم هاي بيماري زا هستند که اين امر موجب بيماري و کاهش راندمان تبدبل غذا به گوشت مي شود. استفاده  از اكسيژن فعال براي ضد عفوني آب آشاميدني, سبب از بين رفتن ميکروبها و انگلهاي موجود در آب مي شود و اين امر سبب افزايش رشد طيور و کاهش بيماريهاي ناشي از آب و مرگ و مير در مرغداريها مي گردد.

  • کاربرد اكسيژن فعال در بوزدايي

اكسيژن فعال تزريقي با جريان هواي طبيعي محيط در ساختمان مولکولهاي بو زا  را  نيز تخريب مي کند و اين امر سبب مي شود تا کارگر ها از محيط کار بهتر و طيور نيز از شرايط زيستي مناسب تري  برخوردار شوند که در نتيجه آن  توان رشد افزايش مي يابد و ميانگين سود روزانه بيشتر مي گردد.

تزريق اكسيژن فعال براي  بوزدايي در هوا سبب 15  تا 20 درصد تقليل نياز به  تهويه هوا  و صرفه جويي در هزينه گرمايش تا30 درصد  و همچنين سبب کاهش بو در محوطه اطراف مرغداري مي شود.

کاربرد اكسيژن فعال در ضد عفوني خوراک دام

با اكسيژن فعال خوراک طيور ضد عفوني مي شود و از رشد کپک ها جلوگيري شده  و اكسيژن فعال بر روي ويروسها ، سموم قارچي نيز عمل مي کند  از جمله  افلاتوكسين موجود در خوراک را از بين مي رود، در نتيجه ميزان تغذيه طيور بيشتر و محصول ايمن تري توليد مي شود.

  • کاربرد اكسيژن فعال در کاهش بيماري هاي طيور

استفاده از اكسيژن فعال براي از بين بردن پاتوژن ها در صنايع طيور  از جمله  فرآيندهاي تخم گذاري ,   جوجه كشي , پرورش اقلام گوشتي و تخم گذار و كشتارگاهي(Dave,1999 , Kim et al, 2003 ) آزمايش شده است.

تحقيقات نشان مي دهند كه  اكسيژن فعال  باکتريها ، ويروسها ، قارجها ، کپکها و… محيط را از بين مي برد ، اين امر سبب کاهش بيماري و مرگ و مير در جوجه ها ي چند روزه و … مي شود و حتي استفاده از آن در چندين سال پي در پي سبب کاهش بيماري هاي طيور و حتي حذف برخي از آنها شده است . ضد عفوني کنندگي اكسيژن فعال بسيار موثر و کاملاً طبيعي است به گونه اي که  بعد از ضد عفوني ، اكسيژن فعال تبديل به اکسيژن معمولي  مي شود و به همين علت مي توان به صورت شبانه روزي از آن استفاده نمود و به همين خاطر آنرا ضد عفوني كننده 24 ساعته مي نامند. استفاده از اكسيژن فعال سبب توليد طيور سالم تر ، چاق تر و کاهش مرگ و مير در آنها مي گردد.

  • کاربرد اكسيژن فعال در ضدعفوني تخم مرغ

با استفاده از اكسيژن فعال, سالمونلا Salmonella  بر روي پوسته نخم مرغ از بين مي رود . كاهش سالمونلا Salmonella Enterica   بوسيله اكسيژن فعال در آزمايشات كنترل كيفي روزانه نشان داده شده است همچنين مقدار آمونياك تا بالاي 60% كاهش و نيز توليد تخم مرغ و كيفيت آن افزايش يافته است ( گزارش شده توسط Envron’s Allan Finney )

مزاياي استفاده از اكسيژن فعال(ازن) درمرغداريها:

  • افزايش تعداد و اندازه طيور.
  • کاهش بيماري و مرگ و مير.
  • افزايش راندمان تبديل غذا به گوشت.،
  • افزايش ايمني در محصولات توليدي نظير تخم مرغ.
  • کاهش هزينه هاي گرمايش.
  • تخريب سريع همه ميکروارگانيسم هاي بيماري زا.
  • کاهش بوهاي نامطلوب و نياز به تهويه هوا.
  • استفاده در محل ، بدون نياز به هيچگونه مواد مصرفي.
  • کاربري آسان.
  • نگهداري ارزان.