امروزه آلودگي هوا يكي از نگرانيهاي مردم براي سلامتي می باشد .افرادي كه در معرض آلودگي هوا هستند در معرض انواع بيماريها و نارسائيهايي كه ريشه در تنفس دارند، قرار مي گيرند. بو يكي از شاخص هاي مشهود آلودگي هوا است كه از منابع مختلفي مانند  فاضلاب هاي شهري و صنعتي ، زباله ها، حيوانات ، دخانيات، گازهاي شيميايي منتشر شونده از كارخانه ها و كارگاههاي توليدي و غیره به وجود می آید.

مضرات بو حتی در غلظتهاي پايين نیز در انسان منجر به تنشهاي رواني خواهد شد. بوهاي ناخوشايند باعث كم اشتهايي، مصرف كمتر آب, اختلال در تنفس، تهوع و استفراغ و آشفتگي ذهني مي شوند ، لذا با توجه به مشكلات ذكر شده ، اهميت كنترل و بوزدايي از محيط مشخص می شود.

بو نشان دهنده وجود آلودگي ميكربي در محيط است. باکتريها، هاگ ها و قارچها و اسپورهاي منتشر شونده از طريق هوا و باکتريهاي منتشر شونده توسط هسته قطرهDroplet nuclei  اغلب همراه با مولكولهاي بوزا به اطراف پراكنده مي شوند.

بو نخستين مشكل در هنگام ايجاد تاسيسات تصفيه فاضلاب با سيستم لجن فعال است و در خلال چند سال گذشته، كنترل بو يكي از مشكلات اصلي در طراحي و بهره برداري تاسيسات جمع آوري ، تصفيه و دفع فاضلاب با سيستم لجن فعال بوده  است.

بوي فاضلاب شهري معمولاً از گازهاي حاصل از تجزيه مواد آلي يا از مواد افزوده شده به فاضلاب ناشي مي شود. فاضلاب تازه بوي مشخص و تاحدي ناخوشايند دارد اما بوي آن از بوي فاضلابي كه تجزيه  بي هوازي (بدون اكسيژن) شده، كمترآزاردهنده است. فاضلاب های صنعتي حاوی تركيبات بودار و يا تركيبات ديگري هستند كه در طي فرآيند تصفيه فاضلاب توليد بو مي كنند.

مشخص ترين بوي فاضلاب مانده يا عفوني بوي هيدروژن سولفيد است كه به وسيله ميكروارگانيسم هاي غير هوازي كه سولفات را به سولفيد تبديل مي كنند ، به وجود مي آيد.

تشخيص بو

تركيبات بد بو كه  باعث تنش رواني در انسان مي شوند به وسيله دستگاه بويايي او تشخيص داده مي شوند، اما مكانيسم اين تشخيص هنوز به خوبي شناخته نشده است. از سال 1870 تاكنون ، بيش از 30 نظريه براي توضيح حس بويايي ارائه شده است. يكي از اشكالهاي موجود بر سر راه ارائه نظريه جامعه، عدم توجيهي براي دليل اختلاف بوي تركيبات شيميايي مشابه و نيز بوي تركيبات مختلف شيميايي بوده است

جدول زیر گروه های  اصلي بوهاي آزار دهنده و تركيبات آنها را مشخص می کند:

تركيب بودار

فرمول شيميايي

بو، كيفيت
آمينها CH3NH2 , (CH3)3N بوي ماهي
آمونياك NH3 آمونياكي
دياتومها NH2(CH2)4NH2 , NH2(CH2)5NH2 لاشه گنديده
هيدروژن سولفيد H2S تخم مرغ گنديده
مركاپتنها(متيل و اتيل) CH3SH, CH3(CH2)3SH كلم گنديده
مركپتانها(بوتيل و كروتيل=‏T) (CH3)3CSH , CH3(CH2)3SH بوي راسو
سولفيدهاي آلي (CH3)2S,(C6H5)2S كلم گنديده
اسكاتول C9H9N مدفوع

تمام اين تركيب ها ممكن است در فاضلاب شهري وجود داشته باشد و يا در آن به وجود آيد، كه اين مسئله بستگي به شرايط محلي دارد.

در سالهاي اخير تلاشهاي زيادي براي از بين بردن بوهاي مزاحم و ناخوشايند در پروسه هاي مختلف صنعتي در محيط هاي مختلف انجام شده است.

دراكثرسيستم هايي كه تاكنون براي بوزدايي استفاده مي شده است اقدام به استفاده از بوهاي پوششي براي پنهان نمودن بوي نامطلوب انجام گرفته است كه اين عمل نه تنها بوي نامطلوب را از بين نمي برد بلكه حجم آلاينده هاي بوزا در محيط را افزايش مي دهد. همچنين      سيستم هاي جذب كننده بو نيز از راندمانهاي پائيني برخوردار بوده و بهره برداري از آنها نيز در شرايطي كه از ابتدا طراحي نشده باشند ، بسيار مشكل خواهد بود.                    در حال حاضر، به اثبات رسيده است كه بوي هر مولكول به ساختمان آن مولكول مربوط مي شود لذا با تخريب ساختار مولكول مي توان بوي آن را به صورت موثر از بين برد . بهترین روش برای شکستن ساختار ملکول, اكسيداسيون با يك ماده اكسيد كننده مي باشد كه خود آلاينده محيط زيست نباشد. اكسيژن فعال قوي ترين و موثر ترين از بين برنده و رفع كننده بوهاي نامطبوع مانند گازهاي شيميايي (  آروماتيك ها و …) و بوهاي ناشي از حيوانات ، كپك و قارچ ، دود دخانيات و …. است.

اكسيژن فعال گازي تقريباً بي رنگ با بوي ترش و قدرت اکسيد کنندگي بالا است و سريعاً آلاينده هاي محيط را اکسيد مي نمايد و نتيجه اين اکسيداسيون تنها اکسيد مواد و اکسيژن مي باشد . اكسيژن فعال  پايدار نبوده و در نتيجه نمي توان آنرا انبار يا حمل نمود. اين امر باعث     مي گردد که توليد آن همواره در محل انجام گيرد، لذا مرحله حمل و انبار مواد شيميايي در اين روش حذف مي شود.

اين واقعيت كه گازهاي زايد، بخصوص گازهاي زايد صنعتي حاوي گوگرد به اكسيژن فعال حساس هستند و اين امر نتيجه توانايي بالاي اكسيداسيون بوسيله اين گاز است سبب گرديده كه  اكسيژن فعال به عنوان بهترين بوزدا در جهان مطرح شود.

اكسيژن فعال علاوه بر قابليت بوزدايي يک ضد عفوني کننده بسيار قوي نيز مي باشد و به نحو مطلوب و بسيار موثري انواع آلودگي هاي ميکروبي را از بين مي برد. ويژگي هايي نظير قابليت تجزيه تركيبات سمي شيميايي و نيز كشتن انواع ميكروارگانيسم ها ، اعم از باكتريها و ويروسها ،  اكسيژن فعال را به مهمترين عامل پاك كننده  و ضد عفوني كننده  محيط تبديل كرده است.

در گذشته نبود اطلاعات كاربردي اين تكنولوژي  در ايران و نيز هزينه بالاي توليد آن در محيط باعث عدم استفاده از آن در بوزدايي شده است . شركت آردا به عنوان  شركتي پيشرو در جهان براي استفاده از سيستمهاي مدرن و مقرون به صرفه نمودن آنها براي كاربردهاي زيست محيطي اقدام به اجراي اين گونه پروژه ها در ايران نموده است و اخيراً براي اولين بار سيستم بوزدايي در ايران را در تصفيه خانه فاضلاب كارخانه هاي لبني بكار گرفته است كه راندمان آن بسيار مطلوب بوده است. با استفاده از اين سيستم  اكسيژن فعال توليد مي شود و اين اكسيد كننده قوي مولكولهاي بودار را سريعاً به تركيبات اوليه  آنها تجزيه مي كند و خود تبديل به اكسيژن  مي شود . در نتيجه بدليل اينكه هيچگونه تركيب جانبي ايجاد نمي شود ، این روش جزء روشهای دوستدار محيط زيست شناخته شده است. در شكل زير طرح شماتيك براي توليد مولكولهاي اكسيژن فعال  و تجزيه مولكول بوزا بوسيله اكسيژن فعال نشان داده شده است:

اكسيژن فعال ضد عفوني كننده و پاك كننده هوا  است و با ايجاد رايحه اي طبيعي در محيط،  فضايي مطبوع  و عاري از آلودگي هاي شيميايي و ميكربي براي شما مي آفريند.